Diaconie (VOM-groep)
VOM staat voor Vrede, Ontwikkeling en Missie.
In deze periode staat de Vastenactie centraal. Kerken on inze regio werken deze 40 dagen voor Pasen met het voorbeeld project van het Grondpastoraat van het Bisdom Santarem in Brazilie (zie hieronder).
In september besteedt de VOM-groep elk jaar aandacht aan de Vredesweek en in de periode voor Kerst aan Solidaridad.
Projectbeschrijving Vastenactie 2009: BRAZILIË
Sojaboeren in Brazilië – Wie kent hun persoonlijke verhaal?
Vastenaktie legt in 2009 samen met u het accent op de omgang tussen mensen, op respect voor elkaar. In grote delen van het Amazonewoud in Brazilië worden sinds de komst van gigantische sojaplantages helaas vele mensen niet in hun waarde gelaten. De kleine boeren en inheemse bevolkingsgroepen worden hier zonder enig respect van hun land gejaagd of gedwongen te leven onder barre omstandigheden. Vastenaktie vraagt in het bijzonder uw aandacht voor de Braziliaanse provincies Pará en Mato Grosso. Pará is de op een na grootste deelstaat van Brazilië en beslaat maar liefst dertig keer de oppervlakte van Nederland. De bijna net zo grote deelstaat Mato Grosso ten zuiden van Pará strekt eveneens uit over een groot deel van het Amazonegebied. De Braziliaanse bodem is rijk aan grondstoffen: in Pará en Mato Grosso zorgt de winning van mineralen als goud en bauxiet voor inkomsten. Naast deze natuurlijke hulpbronnen behoren veeteelt en kleinschalige akkerbouw, zoals rijst, maïs en bonen, tot de bestaanszekerheden van de inheemse bevolking. Deze zekerheden worden echter steeds meer overschaduwd door de aanplant van soja: namen vroeger de Verenigde Staten het voortouw, Brazilië en Argentinië zijn op dit moment de twee landen die wereldwijd de meeste soja exporteren. Helaas profiteert de lokale inheemse bevolking van Pará nauwelijks van deze ontwikkelingen. Deze boerenfamilies en hun kleine landbouwbedrijfjes worden op onrechtmatige wijze door sojaproducenten in hun eigen leefomgeving in het nauw gedreven. Vastenaktie wil samen met u deze medemensen helpen door de misstanden aan de kaak te stellen en samen de eerste stappen te zetten naar een verantwoorde sojaketen.
Soja: een veelzijdig product!
Het hoge gehalte aan eiwitten heeft de sojaboon in grote delen van de wereld tot een onmisbaar voedingsproduct gemaakt. De olie die eruit wordt gewonnen bevat bovendien waardevolle vetzuren en is een bron van vitamine E. Sojaolie is daarom terug te vinden in tal van margarines, oliën en sauzen. De boon leent zich echter bijzonder goed als basis voor nog veel meer producten. Want vergeet niet dat in maar liefst zestig procent van al onze supermarktproducten soja zit verwerkt! In de eerste plaats komen we via het eten van dierlijke producten in aanraking met de peulvrucht. Het zeer eiwitrijke soja is namelijk sinds de jaren negentig – de gekkekoeienziekte zorgde toen voor een verbod op beendermeel – het hoofdingrediënt van veevoer. Maar ook voor bijvoorbeeld de productie van koekjes en brood (sojameel), suikergoed en desserts wordt de sojaboon veelvuldig als grondstof gebruikt. De laatste jaren kent zij tevens een nieuwe toepassing.. zoals u wellicht weet wordt uit soja steeds vaker biobrandstof (‘biodiesel’) verkregen.
Kleurrijk ecosysteem ernstig bedreigd
De grootschalige verbouwing van soja heeft de afgelopen decennia haar sporen achtergelaten in met name het Amazonegebied. De omvangrijke, ongecontroleerde houtkap voorafgaand aan de aanleg van sojaplantages en wegen heeft grote stukken tropisch regenwoud doen verdwijnen. De biodiversiteit staat hierdoor onder grote druk: van de in totaal ongeveer vijf miljoen verschillende planten, zoogdieren, reptielen en vissen worden talloze met uitsterven bedreigd. Bovendien leiden de ontbossing en milieuonvriendelijke landbewerkingstechnieken (bodemuitputting) tot erosie. Hierdoor dreigt een verwoestijning van het gebied wat, gezien de lange droge seizoenen, dramatische gevolgen heeft voor mens en natuur. Deze grootschalige verstoring van het ecosysteem is mogelijk doordat de Braziliaanse regering – die kampt met grote schulden en graag haar internationale handelspositie in de sojasector wil verstevigen – illegale houtkap oogluikend toestaat. Niet alleen vindt hierdoor al jaren tachtig procent van de houtkap illegaal plaats, ook werken industriële houtkapbedrijven de milieuvervuiling nog verder in de hand door het intensieve gebruik van bulldozers. Deze halen de bossen omver zonder het hout, dat door de vermenging met bodem en bladeren onbruikbaar is geworden, een nieuwe bestemming te geven. De kolossale voertuigen maken op hun beurt de weg vrij voor 40-tons vrachtwagens die onafgebroken en in grote getale af en aan rijden om het hout en de soja te vervoeren. Stof, lawaai en uitlaatgassen zorgen voor overlast en de onverharde wegen worden hierdoor herhaaldelijk vernield.
Ook de toepassing van genetisch gemanipuleerde soja verstoort het ecosysteem. Men kan pesticiden gebruiken zonder dat de soja hier hinder van ondervindt, totdat echter ook het onkruid resistent is geworden tegen het bestrijdingsmiddel. Op dat moment moeten sterkere middelen worden ingezet die op den duur de grond onvruchtbaar maken. Uitwijken naar nieuw land is dan de enige oplossing. Deze vicieuze cirkel betekent een enorme aanslag op natuur en landschap. Niet alleen de ontbossing neemt hierdoor verder toe, ook het drinkwater raakt geïnfecteerd door de grote hoeveelheid pesticiden die in de bodem zakken en weglekken naar de rivieren. De 65-jarige lerares en boerin Doña Raimunda kwam hier pas achter toen de maniok die ze verbouwde doodging en het vee en de kinderen ziek werden. “Zoiets was nog nooit voorgekomen. Mijn kleinkinderen en ik zijn afhankelijk van dit stuk land. Maar dankzij Comissão Pastoral da Terra heb ik de hoop om te vechten niet verloren.” Net als vele andere kleine boeren wordt zij ingesloten door gigantische sojaplantages waarvan de eigenaars haar voortdurend lastigvallen met beweringen dat haar land hen toehoort. Gelukkig is haar een advocaat toegewezen door de kerkelijke hulporganisaties in Pará, organisaties die Vastenaktie samen met u van harte steunt!
Plattelandsvlucht eindigt in sloppenwijk
In Pará zijn sommige lokale gemeenschappen meer dan zeventig procent in omvang afgenomen door het afstaan van land aan grootgrondbezitters tegen minimale vergoedingen. Boerenfamilies worden vaak bedrogen wanneer zij hun land verkopen of de grond wordt grofweg op een gewelddadige wijze toegeëigend. De wet schrijft wel voor dat de oorspronkelijke bewoners formeel compensatie moeten krijgen voor de inname van land, maar deze vergoeding blijft door dreigementen vaak zo minimaal dat zij nauwelijks bijdraagt aan het levensonderhoud. De kleine boerenfamilies, die afhankelijk zijn van kleinschalige akkerbouw, worden hierdoor volledig in de verdrukking gebracht. De Braziliaanse overheid werkt ondertussen met halve maatregelen. Ze wijst de gedupeerde bevolking wel nieuwe percelen toe, maar deze zijn vaak veel te klein en, omdat ze ingeklemd zitten tussen de gigantische plantages, moeilijk te bewerken. Het gevolg is dat landarbeiders en kleine boeren met hun families naar stedelijke gebieden trekken op zoek naar nieuwe bronnen van inkomsten. Omdat hier voor de laaggeschoolde plattelanders nauwelijks werk is, eindigt deze plattelandsvlucht vrijwel altijd in een van de sloppenwijken rond de grote steden.
Van uitbuiting tot slavernij
De komst van de grote sojaplantages heeft in Pará en Mato Grosso niet tot extra werkgelegenheid geleid. Sterker nog, zij leidt tot een nog altijd toenemend verlies van lokale werkgelegenheid én voedselzekerheid: de soja wordt immers uitsluitend voor de export geproduceerd. De lokale bevolking die wel voor deze bedrijven werkt, doet dit vaak onder inhumane werkomstandigheden. Deze arbeiders, onder wie minderjarigen, worden vaak gedwongen zeven dagen per week, tien uur per dag, op sojaplantages te werken. Zij leven in barakken met daken van plastic folie zonder sanitaire voorzieningen en nauwelijks drinkwater: in het Amazonegebied daalt het grondwaterpeil door verdamping ten gevolge van de ontbossing en grootschalige aanplant van soja. Ook door de zich verder uitbreidende irrigatiekanalen voor de plantages drogen de waterbronnen steeds verder op. Daarnaast worden ook nog eens voedsel en kleding ingehouden op het loon, waardoor de arbeiders zelfs in het krijt komen te staan bij hun werkgevers. Nog schrijnender is dat de bestrijdingsmiddelen, waaraan de plantagewerkers continu bloot worden gesteld, dermate giftig zijn dat er regelmatig mensen aan overlijden. Op dagen dat vliegtuigen de chemicaliën spuiten moeten omliggende scholen zelfs sluiten om vergiftiging van schoolkinderen te voorkomen.
Duurzame alternatieven winnen terrein
Vastenaktie is vorig jaar een samenwerking gestart met de kerkelijke partnerorganisaties Frente de Defesa de Amazônia, Caritas Pará en Comissão Pastoral da Terra in Pará om de sojaproductie in en rond het Amazonegebied duidelijk op de kaart te zetten. Zowel in het land zelf als wereldwijd is het van groot belang onwetendheid omtrent de genoemde misstanden weg te nemen. Dit gebeurt door middel van gestructureerd en objectief onderzoek naar de sojaplantages in Pará en Mato Grosso en communicatie met verschillende media om de problemen kenbaar te maken. Ook u kunt uw steentje bijdragen aan een beter leefklimaat voor mens en dier in en rond het Amazonegebied in Brazilië. Met uw inzet voor Vastenaktie kunnen onze partnerorganisaties economische alternatieven ontwikkelen die de lokale boeren in staat stelt hun landbouwwerkzaamheden voort te zetten. Zij worden daartoe getraind in agrarische ecologie, management, gender en commerciële vaardigheden. Ook organische landbouwprojecten vormen een van de prioriteiten. Hierbij leren de boeren biologische bestrijdingsmiddelen te gebruiken en gewasrotatie toe te passen. Veevoer wordt vervangen door lokaal geproduceerde en minder milieubelastende grondstoffen, zoals gras, klaver en maïs. Dankzij deze nieuwe landbewerkingstechnieken leren de boeren hun grond efficiënt én duurzaam te bewerken.
Alleen eerlijke soja heeft de toekomst
Met uw steun wordt getracht de overheid, lokale instanties en plantagehouders onder druk te zetten om de sojateelt niet verder uit te breiden, tenzij dit gebeurt op reeds ontbost terrein. Daarnaast dienen bepaalde gebieden beschermd te worden ten behoeve van landbouw en kleinschalige sojaproducenten die lokale bevolkingsgroepen voorzien van voedsel en een basisinkomen. Op deze manier worden de kleine boeren niet stelselmatig opgeslokt door de grote bedrijven. Om het regenwoud te beschermen tegen verdere verstoring van het ecosysteem, zouden grote delen afgebakend moeten worden als officiële natuurreservaten. Tot slot is het van belang erop aan te dringen dat zowel de exporteurs in Brazilië als de importeurs hier in Nederland lokale wetgeving op het gebied van landbezit en arbeidsrechten respecteren. Want van alle soja die in Brazilië wordt verbouwd, wordt maar liefst een vijfde deel geëxporteerd naar Nederland! Ieder jaar verdwijnen hiertoe honderden vierkante kilometers oerwoud uit het Amazonegebied. Deze gegevens sterken ons in de wil om internationaal gehoor te geven aan de verbetering van de leef- en arbeidsomstandigheden van boerenfamilies in Brazilië. Door te streven naar eerlijke handelsovereenkomsten die ten goede komen aan mens en milieu krijgt soja weer een duurzame toekomst.. en kunnen wij weer genieten van een eerlijk stuk vlees(vervanger), koekje of glas melk!
Geef hen iets van blijvende waarde
In deze beschrijving las u hoe mensen zelf kiezen voor en willen werken aan een duurzame toekomst. Daarmee zijn zij voor ons een bron van inspiratie. De toekomst delen we immers samen. En door uw keuze om dit project te ondersteunen tijdens de vastentijd, kiest u ervoor ook te delen in inzet. Samen maken we er meer van.